Yam Burger

Fiction by | July 20, 2020

LINGAW KAAYO TAN-AWON ang mga suga, bisan asa ug bisan unsa pud na color. Murag buhi ang mga suga sa Rizal Park, murag mas buhi pa gani sakua.

“Ben ayawg buhi! Basig mawala ka!” perting gunit nako kay mama sama sa kakusog sa iyang pag syagit, birthday pa naman nako karon. Duha ka tuig nalang, pwede nako mahimong Ben 10.

Perting daghanag tao sa dalan, sa sakyanan ug bisan sa Simbahan. Birthday naman gud daw ni Papa Jesus unyang kadlawon, parehas mig birthday. Ana si mama espesyal daw ko kay parehas mig birthday sakuang nag inusarang papa.

“Ma? Asa naman akong burger?” Akong ingon kay mama mintras gabira sa iyang sayal.

Iyaha rakong gitutokan nya nagpadayon siyag baktas.

“Mangita pa kog kwarta, mamasko sako. Paghulat lang sa layo ha, ayawg duol samua.”

Nipaspas ang paglakaw ni mama’g kalit

“Nganong di man? Hawod man ko mukanta!” Hawd bitaw ko. Ka-gwapo pa gyud sakong suot. Akong puti nga birthday sando, pati akong Ben 10 nga short ug tsinelas. Payts kaayo pang pamasko.

“Basta nak, bata pa ka.” Nihilom ug kalit si mama ug gipulihan sa kasaba sa kadaghan sa sakyanan nga nagdagan sa dalan. Patabok nami padulong simbahan sa San Pedro.

Pagtabok namo, natingala nalang ko kay naa’y lalake nga taas og buhok na nisinyas kay mama, iyang nguso raman iyang gigamit nya murag nilingo siya gamay sabay tutok sakua tapos nihawa palayo.

“Nak, diri ra ka ha. Mamasko sako. Ayawg hawa, ayawg uban bisan kay kinsa. Kabalo naka ha.”

Nipasi diritso si mama. Wa ko kabalo nganong mamasko siya didto sa lalake na taas og buhok, Basig tuod kay ka nawong siya ni Jesus.

Sige lang, diri rako. Gwapo kaayo ang mga suga. Ang kasaba sa kling kling sa nag baligya’g ice cream makabusog. Sabayan pa sa baho sa proben ug kwekwek na gina-prito, masimhotan na gyud nako ang tinood na Pasko; ang Pagkaon.

 

Pipila ka tao na ang niagi pero wa gyud nako nakit-an si mama. Adtoon nalang siguro nako siya?

Nagsugod kog baktas, hinay hinay sa, kay kulba, dayon akong gipaspasan. Sa kadaghan sa tao murag wa nako’y lain makit-an, sa kagamay sa akong katas-on igo ra nako makit-an ang mga batiis sa mga tao. Sa kadaghan nako’g nakita na batiis ug bagtak, wala gyud ang kinis kaayo na batiis ug legs nga ginapanghambog ni Mama.

Di na nako masimhotan ang proben ug wa nako’y madungog na kling kling. Nagsugod nako’g karatol, maayo pag naminaw ko kay mama. Masuko gyud si papa na gibuhat nako ni. Ana baya si Mama lain gyud daw masuko si Papa Jesus.

“Ben! Putragis! Asa man ka muadto?!” nadunggan nako ang tingog ni mama ug naundang ko sa pagbaktas ug di ko gusto mulingi. Nalipay ko kay kabalo ko naa na siya, pero wa pud ko nalipay sa akong kahimtang.

“Ana ko — AYAWG HAWA! Pastilan nalang kang bataa ka! Nya kung mawala ka?!” Perting syagit ni mama, nilingi nalang ang ubang mga tao pero ako wa gyud ko nilingi sa iya.

“Ali gud diri!” Iya kong gibira sa kamot busa napugos kog lingi.

“Sori ma. Gipangita ra tika.” Igo rako nagtanaw sa yuta, igo rako nag duko-duko. Wa gyud ko nitan-aw kay mama kay nahadlok gyud ko.

“Ayaw na sigeg acting diha wa kay angay. Basta ayaw nag hawa ha. Kabalo man ka palangga tika birthday pa gyud nimo.” Hay Salamat, di na kaayo kusog ang pag gunit ni mama. Ani gyud ni siya, dali lang masuko, dali lang pud mawala ang kasuko. Maong love kaayo nako akong mama.

Nag sige ramig baktas para mamasko daw si mama. Permi ko maghulat sa layo. Ambot nganong di ko patan-awon ni mama pero pagbalik niya naa naman siyay dala kwarta. Di nalang pud ko muangal.

Namasko si mama sa hospital dapit, sa tapad sa health center na pang family planning.

Ambot unsa na pero ana si mama pangdagko ra daw, bawal sa bata parehas nako. Namasko sad mi didto sa sulok sa ambot asa tung kantoha.

Permi makadalag kwarta si mama pagbalik niya, pero permi pud kulba ug nawong ang mga ginapamaskohan niya, lahi man mamasko si mama oy, kay duha ra sila nya mangita gyud silag suok. Wa pud ko kadungog na ni kanta siya. Permi siya dalaon sa layo na lugar sa akua, permi pud dakong tao na lalake iyang ginapamaskohan. Halos gasigarilyo pagyud tanan, isa ra dili katong naa sa hospital dapit na pution nya intsik ug nawong.

 

“Diri diba ka gatrabaho ma?” Akong ingon kay mama samtang gabaktas mi sa dako kaayo na bilding nya daghan kaayo ug punoan na perting tag-asa. Naa pay mga poste na naay lampara sa tumoy murag kanang makit-an sa salida. Gwapo kaayo ang gitrabahoan sakong mama. Bangko Sentral Ng Pilipinas! Astang dakoa sa plaka pang sosyal kaayo, tapos matagak-tagak pa ang dahon murag mga salida na koryan makita nako sa Tibi. Pero sa kadugay’g trabaho ni mama diri, wala gyud ko kasulod, ana siya mga dagko ra daw pwede musulod. Pang-gabii man gud daw siya, delikado daw kaayo.

Sa sige nako’g pangutana samtang gabaktas mi wala gyud katubag si mama, di gyud siya ganahan na storyahan iyang trabaho kay sekreto lang daw dapat namo ni, kay perti kadelikado daw mag-trabaho diri kay daghan daw kwarta na i-sweldo sa iya nya basig kidnapon mi o holdapon mi sa mga kawatan.

“Ma? Makapalit natag burger?” akoa nalang gilahi akong pangutana para di siya maunsa.

“Diri sa ka, last na ni.” Nipasi na sad siyag kalit niya naa na sad lalake sa layo. Gikapoy nako’g hulat-hulat ani, ikapila nani ba.

Bisan naa sila sa tabok nya naa ko sa Mercury Drug dapit, makit-an nako ang lalake na sigeg tan-aw sakoa, wala namani namasko si mama oy. Mura raman silag ga away. Murag katabukon ang lalake pero ginapugngan ni mama nya nakun-ot man ilang mga nawong. Abi ba nako’g bawal di malipay pag pasko?

Di nako kahulat. Ako kaya’y mutabok?

Hinay-hinay kog tabok kay dili ko hawod. Ana si mama bata pa daw ko para mutabok ug ako ra isa pero murag ginatawag man ko sa lalake, basig pakantahon ko, basig tagaan mig baynte, basig wan handred, daghan na kaayo na burger.

Nakakita nalang kog suga sa akong atubangan ug bosina na makabungog. Dako kaayo ang suga sa mulawin nga nisugat sa akoa. Wala koy nabuhat, natanga rako, nabungog ko sa bosina ug sa syagit sakong mama.

“Ben! Tara na!” Abi nako’g mabanggaan nako; mas gahi pa man diay si mama kesa sa sakyanan. Nitabok ug ka litsi mama nya iyang gisenyasan ang sakyanan pina T.M.C. tapos gipaundang nya, dayon iya kong gibira ug kalit.

Nihilak man guro ni si mama kay perting basaa sa iyang nawong

“Makapalit nata’g burger nimo, dali na kay hapit na mag alas dose.” Ni ngisi si mama. Abi nako masuko siya, pero wala man. Di gyud nako masabtan si mama, kung kanus-a dapat masuko, di siya masuko. Malipay gyud ko basta ingon ani si mama.

Nakasakay mig Jip padulong sa Jollibee, naghulat mi sa taas kaayo nga linya. Daghan kaayog klase-klase na mga tawo. Ambot asa ni sila gikan. Unsa kaya ni ilang mga balay? Unsa kaya ilang mga pamilya? Unsa pud kaya ilang mga kinabuhi?

Bisan daghan kog pangutana, nasayod ko na gusto gyud nila ug yam burger diri, bisan lahi-lahi mig mga kinabuhi, parehas lang mig gusto, burger. Asa kaya gikan ang burger? Sa laing nasod? Basig kay papa Jesus. Ana si mama tanan maayo na butang gikan daw sa iya, sa iya gyud guro gikan ang burger.

Ginatutokan ko sa mga tawo samtang gayawyaw ko kay mama sakong mga pangutana. Si mama sad kay sige lang og ngisi bisan wala siyay matubag; maayo unta’g sa ako siya mu ngisi, sa lain tao man. Di gyud nako na masabtan, nganong pag naa koy pangutana, di niya tubagon.

Iyaha ko’ng gipalingkod sa kilid kay saba daw kaayo ko. Naghulat-hulat rako kay si mama na ang sunod. Lipay kaayo ko basta mungisi na ang tigbantay sa Jollibee ug mangutana na siya unsa among iorder; ngisihan nako siya ug ngisihan pud ko niya. Mao gyud siguro ni ang tinuod nga pasko.

“Happy birthday nak.” Gihatag ni mama ang burger ug coke sakua samtang ginaihap niya ang nabilin na kwarta namo. Isa ka singko ug tulo ka piso nalang man. Namroblema na sad ni si mama sa pamasahe ba.

“Musabak na lang ko ma.”, ana ko kay mama nya akong gigunitan iyang kamot, gihatag nako sa iya ang coke ug nangita namig Jip.

Pagsakay namo akong giingkitan ang burger ug gamay ra kaayo. Giagian na sad namo ang mga suga sa simbahan, ang hospital, ang family planning center, ug ang Bangko Sentral ng Pilipinas!

Ambot ngano pero pag musulod sakong utok ang trabahoan sakong mama gusto gyud nako isyagit kay gwapo kaayog barog ang pangalan, murag naa didto ang mga pinakagwapa ug pinaka-kuyaw na mga tao. Syempre, naa gud didto akong mama. Kung kuyaw ang mama, kuyaw pud ang anak!

SA KADUGAY SA byahe, kaduha lang gyud nako naingkit ang burger bisan gutom na kaayo ko. Nag sige rakog tutok sakong burger hantod naabot mi sa kanto na among babaanan. Pagnaog namo namaktas mi gamay, nya hay salamat kaabot nagyud mi sa balay. Giabrihan ni mama ang kahoy na pwertahan samuang gamay na balay. Nya pag sulod namo, natingala ko palong ang suga, pasko man unta. Bago pa ko nakapindot sa swits, nisigag kalit ang tanan.

“Happy birthday kuya!” nisabay ug syagit akong pito ka manghod ug ilang gitutokan ug maayo akong dala nga burger.


 

Franky is a third year Interdisciplinary Studies minor in Media and Technology student from Ateneo de Davao University. He is an indie filmmaker and an aspiring writer aiming to promote and advocate for local and unheard Dabawenyo stories.

Accomplice of a Murder

Fiction by | July 13, 2020

The rain fell upon the earth like light snow. It looked like dust when seen through a ray of light as it made its descent from the sky.

Her arms and legs were restrained. I made great effort to make sure she did not move too much, or else she would break free and escape. She could not speak to us; it was no use. She spoke in a different tongue. Her pleas for freedom, to us, sounded like nothing but monotonous shrills. But her eyes showed the fear that she could not otherwise articulate.

“She’s a native girl,” my partner said, stroking the girl’s dark brown back.

She was born and raised in the farmland where she and her many siblings only ate corn, often once a day, sometimes twice – when the landlord was generous enough. Corn was the only food her father – a fierce amateur boxer whose landlord managed all the winnings – could afford.

We knew the landlord very well. He was a “family friend,” one could say. We came to his estate one day and my partner grew so interested in this native girl that she asked the landlord if she could take her home with us. The landlord was hesitant at first, but my partner was able to convince him, even offering him a modest amount for the trouble.

Without warning, we took her away, as an eagle swoops down on its prey. We kept her in a cell that was too strong to break out of.

“Hold her still,” my partner said as she held the girl by her chin, exposing her pale neck.

My partner lifted the steel knife and drew it near the large artery of the girl’s neck. Though I had done this numerous times, I still could not bear to look. So, I diverted my attention to the girl’s widening eyes. She must have felt the cold metal against her flesh. She inhaled sharply and red fluid started dripping in the basin underneath her. Her body became warmer, her muscle tensed, and she started jerking, struggling, but I tightened my grip. I watched as the life was slowly draining from her eyes with every drop of blood. I watched as her eyelids started to weaken and – slowly, ever so slowly, as though still fighting the inevitable – close.

The deed was done.

“Wash your hands, now,” my partner commanded. “I’ll take it from here.”

I left the scene and washed my hands, but no amount of soap and water could ever wash away the guilt of the sin I had just committed. I reminded myself that it was a cruel world and we must adapt to it or face certain death; that it was death that placed food on our table and filled our stomachs each and every day. But only now again, after quite some time, did I experience it hands-on to kill, to murder for the preservation of life.

The raindrops were hitting hard against the roof. It was far from light snow now. It was a blizzard.

I brought the bowl of steamed rice from the kitchen to the dinner table, where my father sat, watching television. I then took my seat at the kabisera, my usual place at the table.

“Where’s your mother?” my father asked, turning over his overturned plate, ready for eating.

“She’s still in the kitchen,” I replied.

“Which one did you cook?”

“The native one.”

Then, approaching us with a steaming bowl of tinolang manok smothered with malunggay leaves was my partner – the mastermind of great cooking. She placed the bowl on the table.

It was horrifying and burdening to think that this tender meat, drowned in a thin, savory soup was once a living being. I dipped the serving spoon in the soup and filled my own bowl with the cloudy, yellowish broth.

The smell was so delightful that it made our mouths water.


Liane Carlo Suelan is a HUMSS graduate of the Ateneo de Davao University – Senior High School and was also a fellow at the Davao Writers Workshop 2019.

Etched

Fiction by | June 29, 2020

Francis looked at the scars on his thighs as if seeing them for the first time, feeling the need to rehearse his response to all possible reactions. Pity. Shock. Disgust. He would squeeze his thighs together, like sealing an envelope of secrets. Some curious guy would part them gently the way one would do with the envelope flap he did not want damaged. The guy would examine the scars – keloid that spread across his skin, inching towards his knees but only touching them tangentially. Like some careless cartographer’s map, his scars enveloped his thighs without discipline, without any amount of beauty and symmetry, as if each extra skin was in disagreement with another. Raising his head, the guy would ask Francis, just as he expected, What happened?

This time, Francis would not hesitate to answer. He would not describe it as a childhood accident one night when the power was out and he was dumb enough to play with the kerosene. The guy would instead lie beside Francis and gently pull his face towards his chest where Francis could rest it, and with his trembling fingers tracing the hem of the thin, thin sheets where they tucked themselves in, Francis would take the guy to Sitio San Roque, where he spent most of his childhood.

Francis might be able to tell him several things about the place, but he would not want to digress too much, for digression had become his coping mechanism – an opportunity to piece together inside his head what he was supposed to say next or a chance to hesitate to tell the truth. He would strategically start at that moment when he sneaked out of his house the night of the fiesta to see the annual Miss Gay pageant.

How old were you then?

Ten.

Continue reading Etched

Blind Oracle of Mactan

Fiction by | June 16, 2020

He is the blind oracle at Unchained Melody Massage Parlor.

He specializes in foot rubs. He can stimulate all kinds of glands with pulls and pricks of the tendon and phalanges.

He can, for example, make a person grow taller by pushing on the well of the big toe, which is the pituitary gland reflex point. Everyone knows this.

He can also tell people’s fortunes.

He made his first prophecy on April 26, 1521.

He told Ferdinand Magellan, seated on a cane chair, feet bulbous from scurvy, that he would not succeed if he went to battle in Mactan. Magellan did not listen, did not even tip him. Magellan died the next day at the hands of a local man named after a fish.

He was twenty-one when he made that prophecy.

He has been twenty-one for 496 years. He stopped aging the minute he stopped growing. He also became blind.

He was born in Mactan Island, Philippines, but moves around because of his debts.

He loves gambling, as all oracles do.

He does not give out happy endings. Neither adult nor the fairy tale kind. When he presses his clients’ feet, he sees only tragedies. For his grim prognostications, many people choose not to believe him. Almost always, those who ask him to read their fortunes end up dead.

It is convenient for him, as the dead cannot seek revenge.

Once in a while, his clients are only maimed and will come after him, thinking he’s jinxed them. This is another reason he moves so much.

The American general, Douglas MacArthur, on December 23, 1941, got a foot massage. He opted for the massage-prophecy combination, but did not heed the oracle’s advice. The next year, MacArthur lost the fort of Bataan to the Japanese, who made thousands of Filipino soldiers march to their deaths. Of course, MacArthur fled with his family to Australia, where he famously proclaimed, “I shall return.”

Very few know MacArthur was actually threatening the oracle.

Today, very few even know the oracle exists, or whether he takes reservations in advance. (He does, by phone. He is old-fashioned.)

Today, very few know he is still a virgin. He has bulging muscles, because how couldn’t he, noodling bodies over hundreds of years. Sadly, he can never get it up. He has seen far too many deaths to think of procreation.

Still, he is the ladies’ favorite. Some gentlemen’s too.

He does not discriminate. In fact, he is overly polite. This gets him into trouble, as often it is best to say No when we mean No.

Continue reading Blind Oracle of Mactan

Talong Policy

Fiction by | June 8, 2020

“Ayoooo.”

“Mayong aga gali Tiyay, ano imo?” magiliw na pagbati ni Owa, tindero ng isang tindahan ng gulay at prutas sa tabi ng daan papasok sa sentro ng bayan ng Alabel. Maraming talong ang kanyang paninda ngayong araw. May iilang saging na tordan, lakatan at sabá. Mayroon ring nakaboteng suka at mga kalabasa.

“Ilonggo diay ka? Kasabot rako ana niya wala tawon naanad akong dila. Akong bana ray kahibaw.” Sambit ng matandang babaeng kustomer habang tinitignan ang mga panindang talong ni Owa. “Pila say kilo ani, To?” sabay turo sa maliliit na talong.

“Ako man kaintindi lang ka Binisaya indi kamaan magistorya. Baynte-singko lang sa imo ah, bag-o ko lang na ginkwa sa basakan.” Nakangiting sagot ni Owa sa mamimili.

“Sa Palengke dadto sa Alabel kay dise-otso ra tawon ang kilo. Niya dinhi na inyuhang tanom mahal lage kaayo. Dise-otso na lang ni uy. Daghan bitaw akong paliton, To.” pakiki-usap ng matandang babae habang hinihila ang mga talong na siyang inilalagay niya sa kilohan.

“Lugi takon sina Tiyay. Baynte-tres na lang ah. Anhon mo ya talong haw?” inihanda na ni Owa ang supot na siyang paglalagyan ng bibilhin ng matandang mamimili.

“Aduna man gud koy Pastilan sa siyudad. No pastil, no talong amoang balaod. Kusog kaayo among baligyaay didto, To.” habang patuloy niyang pinapatong sa kilohan ang mga sariwang talong.

“Ay gali? Nami kay duro dya gabakal sa inyo. Dako ya ginansya.” Pagpupuri nito. Abala pa rin sa pagpili ng mga talong ang mamimili. Halos maubos na niya ang mga ito. Inihihiwalay niya ang may butas na may uuod sa loob. Maging ang may balikong hugis ay isinasantabi niya. Hindi gumagamit ng nakalalasong kemikal sa kanyang sakahan si Owa. Organic fertilizer ang ginagamit niya rito, mahaba ang proseso sa fertilizer. Binababad ng ilang buwan at minsan ay umaabot ng taon para magamit sa mga pananim.

“Kana, To. Pila man?” masungit na tanong ng matandang babae matapos piliin ang lahat ng talong na bibilhin niya, na siya rin namang pagpunas ng alkohol sa kanyang mga kamay.

“Lima ka kilo Tiyay, te bali lima ka kilo multiply sa baynte-tres taga-kilo kay isagatos kag kinse pisos ah.” kalkulasyon ni Owa na siya namang sinundan ng hirit ng matandang mamimili, “Isagatos na lang na uy. Lima ka kilo bitaw akong gipalit. Negosyante sa negosyante ra gud.” Sabay abot nito ng isang daan kay Owa na pangiti-ngiti pa.

“Tiyay, ginarespeto ko negosyo mo. Tani ya akon man. Baynte-singko gid bala kadakilo ti gin baynte-tres ko, dayon subong hayo ka duman?” naiinis na sabi Owa sa bumibili.

“Hangula nimo uy. Maligsan unta ka inig tabok nimo sa dalan. Sa palengke na lang ko mupalit. Uluron maning talong ninyo.” pagsusungit nito sabay tapon sa mga talong palabas sa tindahan ni Owa at nagmamadaling umalis patungo sa kabilang bahagi ng kalsada.

“No Talong kon puro ka hangyo.” ang tanging naisagot ni Owa sa matanda. Paunti-unti niyang pinulot at ibinalik sa tamang pagkakaayos ang kanyang mga paninda. Ikinalma ang sarili sa naudlot na bwena-mano sana niya ngayong umaga.

Nang walang anu-ano’y may humaharurot na pampasaherong puting van. Parang hari ng kalsadang hindi pinapansin maging ang tumatawid na matandang babae. Biglang may malakas na tunog na masakit sa tenga ang kumuha sa atensyon ng mga napaparaan, ng ibang nagtitinda sa gilid ng kalsada at maging si Owa ay nagulat sa narinig. Nagkagulo ang mga tao, sumisigaw ng tulong. May tumawag ng pulis at kumukuha ng larawan sa nangyayari.

“Ti kwa mo parte mo. Talong pa. Pastilan!” patuloy pa rin sa pag-aayos ang magsasakang tindero sa kanyang mga paninda.


Mary Divine C. Escleto is from Alabel, Sarangani Province. Fellow in 1st Sox Summer Writing Camp 2019 and Davao Writers Workshop 2019. She’s the interim Chairperson of Sarangani Writers League.

Pagdunggo

Fiction by | June 8, 2020

Gitaktak ni Jonas ang iyahang pukot sa dagat. Kagabii pa siya nagpaabot nga makakubit og isda apan udtong tutok na wala pa gihapon siyay kuha. Nagpadayon siya sa pagpamasol apan morag nagdinalo ang kinaiyahan. Gitan-aw ni Jonas ang iyahang aysbakan. Aduna siyay gamayng nukos sa kontiner ug pipila ka isda nga iyahang bularun pag abot sa ila.

Matag hampak sa balod sa iyahang gamayng bangka makahuna-huna siya sa iyahang asawa ug mga anak nga nagpaabot kaniya didto sa mala. Mahimugso na iyahang ikaupat nga anak sunod bulan. Nanghupaw si Jonas. Mihangad siya sa mga panganod ug nakita niya nga dag-um ang langit. Kaulanun. Morag wala gayod nakig-uyon ang higayon maong nakahukom siya nga mupapauli na lang. Apan sa dihang nagbugsay na siya pauli, nahibuwong siya tungod kay wala nadayun ang pagbundak sa ulan. Nakaingun siya nga tingalig gibugal-bugalan siya sa panahon tungod kay niinit naman sab ang adlaw.

Padayon sa pagbugsay si Jonas. Gikan sa gikahimutangan sa iyahang sakayan makita niya ang ilahang gamayng payag ilalum sa usa ka punuan sa lubi. Sa dihang hapit na siya mudunggo sa lapyahan nakita niya iyahang duha kaanak nga tua nagginukdanay sa baybayun. Dako kaayo ang ngisi niini sa pagkakita kaniya. Nanginhas sab si Mabel nga iyahang asawa nga dako na kayo og tiyan. Nagsingabot si Jonas. Haduol na kini sa lapyahan. Kadtong matungkad na niya ang dagat, gibira dayun niya iyahang sakayan sa daplin, gisugat dayun siya sa iyahang mga anak, mudasdas unta kini sa dagat apan giabog niya sila, “Lalum pa!” singgit niya. Mitagbo ug gitabangan siya sa ilang silingan nga si Karding sa pagtuklod sa iyahang gamayng bangka.

“Puno bay?”ni Karding kang Jonas.

“Bulilyaso laging panagat, bay,” segun ni Jonas samtang gigawas ang usa ka bugkus nga isda ug ang kontiner sa iyahang bularun. Giduhulan ni Jonas og duha ka isda sa bato si Karding.

“Unya naa pay mabilin ninyo diha?”

“Ah, naa pa man hinuon. Salamat bay!” Matud pang Jonas nga naundang og storya tungod kay gibirabira sa anak iyang sanina. “Tay! Tay! Hatag piso!” segun sa iyahang kinamaguwangang anak nga si Odo. Gibukhad niini ang iyahang palad ug mitudlo sa tindahan tapad sa ilahang gamayng balay.

“Mamalit mi ni Duday og makaon,” dugang pa niini nga mikumpayot na gyod kaniya.

“Ingna kay Ante Neneng nimu nga utang sa” tubag ni Jonas sa iyahang anak.

Mituman kini sa iyahang mando ug naglumbaanay pag dagan silang Odo ug Duday paingun sa tindahan.

Midayun si Jonas sa sulod sa ilahang gamayng payag. Giduhol niya ang iyahang kuha nga isda sa asawa nga si Mabel nga nagdigamo sa kusina. Nakamatikod si Jonas nga minghuy kini.

“Day, unsay ayo?” pangutana ni Jonas sa kapikas.

“Mao ra gihapon, hulat rag grasya” ni Mabel nga nikalit og singka. Morabag nagpasug-o ang tingug.

“Lagi Day, unsaon mani nga nihit man ang isda” segun ni Jonas.

“Kulangon man diay para nato unya manghatag pa gyod kas uban” segun ni Mabel nga nagkulismaot gayod ang nawung.

“Day uy, mao na imuhang isugat nako?” ni Jonas nga gihapuhap ang abaga sa iyahang asawa.

“Mag unsa na lang diay ta ani? Wala nay magpautang nako dinhi! Unya asa man ko ani manganak nga bisag sa center karun kinahanglan naman baydan sa ilahang labor!” Matud pang Mabel nga niadtong taknaa niaksyon og dagayday ang luha sa mata.

Continue reading Pagdunggo

Pangamuyo sa Bag-Ong Tuig

Fiction by | May 4, 2020

Hope smiles from the threshold of the year
to come, whispering, ‘It will be happier.’

– Alfred Lord Tennyson

PIPILA lang ka lakang ang comfort room gikan sa spring bed nga akong gihigdaan apan wala ko mobangon hangtod nga dili na maantos ang kasakit sa akong pus-on. Mituyok ang lawak sa akong pagtindog. Nanglugmaw ang bugnawng singot sa tibuok kong lawas. Payadpayad ang akong mga lakang sa akong pagpaingon sa CR. Sulod sa kasilyas, nakigbisog kos himbig sulod sa akong kutokuto apan wala kapugngi ang pagdigwa sa dalag-dakag ug aslom nga suka nga milugasak sa inidoro. Mikunhod ang akong gibating kaluod ug kalipong human ikasuka ang pluwido ug wala mahilis nga diyot nga pagkaon sulod sa akong tungol. Nagdali kog balik sa paghigda sa wala mobalik ang pagtuyok sa palibot.

Mikugiot ang katre sa pagdapat sa akong likod sa nipis nga kutson. Taudtaod, gilingaw ko ang akong kaisipan sa pagmatamata sa mga hugis ug bulok sa lawak nga akong nahimutangan. Piyong ang mga mata, akong makita ang ubos nga kisame ug ang nag-inusara nga sugang ploresen, ang puting mga bungbong, ang abohon nga sementong salog, ang dyelosing bentana ug ang sa kasilyas. Sa mata sa akong alimpatakan, akong makita ang mga butang nga nawatagwatag sa gamyang lamesa nga nahimutang sikbit sa bungbong sa akong ulohan: ang plato nga may bugnawng luto ug piniritong isda, ang layot nga saging, ang pistil nga nanunga sa tubig ug ang way sulod nga baso. Akong mahanduraw ang asul nga maleta ilawon sa katre ug ang duha ka plastik nga sablayan nga gikaw-it sa dextrose stand, ang usa gihayhayan sa abohon nga tuwalya ug ang usa sa tsikird nga longslib. Akong masubay ang nipis nga puthawng siklat sa ibabawng katre ug ang gilatag nga kutson.

Naundang ang akong paghanduraw sa pag-abot sa mao-maong doktor sa unibersidad kauban sa mao-maong komadrona. Ang komadrona nga nangatungdanan nga nars, mikuha sa akong blood pressure ug temperature. Human mipasupot sa pipila ka pangutana, miresita si Dr. Semorlan og dugang anti-acid ug mibiya sa iyang mao-maong pasyente. Sa pagsira sa pultahan ug pagkahanaw sa duha ka nagbistig puti, nangamdan ko sa laing langay, laay ug mingawng adlaw. Lihay na sa alas diyes sa buntag. Akong gipiyong ang akong mga mata, pamasin nga akong malit-ag ang idlas nga katulogon ug makapahuway.

Maoy pagkahuman sa akong mga final exams dihang gitakboyan kog bayuok. Tungod sa kadaot sa akong optic nerves, usa ka talagsaong komplikasyon sa bayuok, ang kasarangang bayuok midala kanako sa university infirmary human sa pagkuyos sa hubag sa akong liog. Gipasaligan kos doktor nga lumalabay lang ang akong kondisyon apan naglibog ko unsa ka dugay ang iyang giingong lumalabay kay wa may kausaban ang akong panan-aw sa pagpanglabay sa mga adlaw. Mosuka ko kon motindog. Nawad-an kos gana sa pagkaon ug misamot kog kaluya. Halos dili matandog ang pagkaon nga gihatod sa akong manghod nga usa ka freshman sa College of Engineering. Matrikula lang ang libre sa usa ka partial scholar, busa nanghugas siyag plato sa university cafeteria aron malibre sa pagkaon. Tiglimpyo sad siya sa baboyan sa College of Agriculture aron makasapi ug malibre pagpuyo sa usa sa mga cottage sa Aggie Village. Siya ang nagbantay kanako sa gabii ug matulog sa upper deck sa spring bed.

Nag-inusara sa university infirmary, dili matukib ang akong gibating kalaay busa gasa sa langit kon makabisita ang akong barkada sa College of Agriculture kay malingaw kos ilang hilas nga mga pasiaw ug hinambog nga mga estorya. Gusto nilang makagawas na ko aron makatan-aw sa umabutay nga James Bond movie, ang Thunderball, nga isalida sa pulgason nga mga sinihan sa dawontawon sa Marawi City.

Continue reading Pangamuyo sa Bag-Ong Tuig

Bespren

Fiction by | April 12, 2020

IGÒ pa lang pagsulod sa iyang amiga sa ganghaan sa ilang koral, nagtahap na dayon siya nga duna gyod kini problema nga dakô. Sa kadugay na sa ilang panaghigala sukad kaniadtong mga batà pa lang sila, halos mabasa na niya ang hunàhunà aning iyang amiga. Pagkakaron, iyang himatikdan nga morag huyhoy ang abaga niini nga naglakaw ug ingon sa nagsige rag dukô. Bug-at sab ang mga tikang niini, halos pinasagadsad ang mga tiil.

Nangabre dayon siya sa pultahan sa ilang sala bisan walâ pa kapangayog katahoran ang iyang bag-ong abot nga bisita, kinsa midayon ra sab nga walay tingog-tingog. Nilahos kini sa gamayng sala ug pinabundak nga milingkod sa sopa nga kutson dungan sa pagbuhì og taas nga panghupaw.

Giukay sa iyang bisita ang dalang bag nga gibutang sa tapad niini dinhà sa sopa. Ug gikan sa sulod sa bag gihulbot niini ang usa ka panyò. Gitangtang niini ang sul-ob nga shades ug gipahiran sa panyò ang nanglugmaw nga luhà sa mga mata.

Milingkod siya tapad sa iyang amiga ug gitutokan ang dagway niini. Nangutana siya, “Naunsa man intawon ka, bespren? Unsay imong gihilakan nga nanghubag man gyod nang imong mga mata?”

“Ang akong bana man god, bespren,” mitubag kini dala hingos.

“Ha? Unsa diay nahitabô sa imong bana?”

“Wa man siya naunsa pero naa koy nadunggan nga estorya,” nitibì ang iyang amiga ug ingon sa hapit na mobakhò.

“Unsa god nang estoryaha nga gihilakan man gyod nimo?”

Nidayón na gyod og bakhò ang iyang amiga kinsa miakbò sa iyang abaga ug migakos kaniya, “Naa kuno siyay babaye, bespren!”

“Unsa? Si Pabling nimo namabaye? Pagsyur, bespren, uy!” nakalitan siya sa gisulti sa iyang amiga.

“Lagi, bespren, mao nay gibalitâ sa akoa sa usa nakò ka kaila nga dunay higala nga nakakitâ gyod kuno kang Pabling nga naay kuyog babaye ug nisulod og motel.”

“Aw, maynalang nuon nang namabaye siya uy,” gipaagi niyag komedya ang tubag aron magaan-gaanan sa gibati niining kahigwaos ang iyang amiga. “Haylasbi og nanglakí nâ siya o namayot ba hinuon?”

“Ayg ing ana, Jo, ba,” dinhay gamay kaayong tipik sa pahiyom nga misul-ip sa nanghubag nga mga mata sa iyang amiga. “Tininuod bayâ ning akoa.”

“Bitaw, Beng, klaro man nga tininuod nang imo. Pero dyok-dyok lang god ko para dili sab ka masobrahag padala anang imong gibatì.”

“Salamat sa imong effort, Jo. Mao gyod nâ nga bespren tika ba,” medyo nikutat na ang bul-og sa kahigwaos sa iyang amiga.

“Kinsa man gyod diay kunoy nakakitâ sa imong bana nga nagkuyog og babaye pasulod sa motel?”

“Wâ ko kaila. Basta kaila sa akong usa ka amiga nga maoy nag-estorya nakò.”

“Segurado gyod kahâ nga si Pabling tong nakit-an sa kaila sa imong amiga? Giunsa man niya pagkaseguro nga si Pabling gyod to? Close gyod diay sila adto ni Pabling? Ug kanus-a man pod kuno niya nakit-an? Adlaw ba to, kilom-kilom o gabii na?”

“Ambot pod, Jo,” gilubag-lubag ni Beng ang gigunitan niini nga panyò.

“Na! Basin bayag nagpatakà ra to siyag estorya. O tingalig nadugangan o natuis na ang estorya pagsugid ani sa imong amiga. Ingon bayâ sa mga tiguwang nga ang sud-an kon ipadala lagmit kuhaan, pero kanang estorya na ganì maoy ihatod segurado gyod nga dugangan.”

Walâ motingog si Beng. Igò ra kining nitutok sa kaugalingong mga palad nga gibukhad dinhà ibabaw sa iya ra pod nga paa nga gihapinan sa hinikyad nga panyò nga umóg sa luhà.

Mipadayon si Jo, “Ayaw god dayon og tuo-tuo anang mga hatod-hatod nga estorya, bespren, uy. Walâ pa ganì nimo masegurado kon tinuod ba ang estorya, grabe na dayon nimong emote. Uroy simbako og ma-heart attack ka unyà dilì diay tinuod ang estorya bi? Matigok ka lang sa way hinungdan anang kalakiha.”

“Delikado man sab og ma-heart attack ko kon akò rang iluom ang akong kahigwaos.”

“Aw, hinuon pod. Pero ayaw lang god palabig emote dayon uy. Make sure usâ nga true ang balitâ nga imong nadungog. Pangitag proof! Ayaw og dalî-dalî!”

Giagda niya si Beng ngadto sa kosina aron mangaon sa iyang linutò nga binignit. Kahibalo siya nga pagkaon ang usa sa labing epektibong pangpakalma sa iyang amiga, ug tayming pa gyod nga naa siyay binignit nga paborito niini nga wala pa nahatod ngadto sa iyang mga suking tindahan.

Continue reading Bespren