Pangandoy

Poetry by | April 25, 2022

Andam na sa salog ang plato’g kutsara
Apil na ang pipila ka plastik na tasa
Kakumotun na among kamot sa gamay na kan-on og tinapa

Hala! Plastar na kay mangaon na ta
Isbog-isbog gamay. Sibogi arun maigo
Atrasi gama ‘te, kay ibutang nako’ng kaldero
Abante gamay ‘ya, kay makikaon si Dodong

Human og kabusog, gigawas ang mga plato’ng kinan-an
Gisilhigan ang salog sa akong magulang
Gi plastar ni mama ang banig
Ang mga bangko gipakilid

Nanghigda mi sa salog kung diin mi nangaon
Kung asa mi nangabusog, didto ra pud mi mangatulog
Naa sa akong tiilan ang arinola
Tapad nako ang unlan na nanimaho na

Sa pipila pa ka minuto, nagtulo na ang laway ni Dodong
Naghagok na si papa, nagbukot na si mama
Ngitngit na ang palibot, akong gitutokan ang atop
Naay miagi na aninipot, ako kining gidakop
Ug gihunghung na hinaot mahimo’g balay ang usa ka kwarto


Jessica is a fourth-year student from the University of Southeastern Philippines, currently taking Bachelor of Arts in Literature and Cultural Studies.

Sila nga Mibiya

Poetry by | April 25, 2022

napulo na ka ting-uwan
ang milabay
sukad gilamon ni Oro
among panimalay

tungang-gabii’s Cala-Cala,
gikuniskunis ang mga lantay’g
gipangsagpa
among mga dagway

kay lagi ang Bukidnon
ilang gi-upawan,
tanang tubig ug lapok
wa’ nababagan

ang mga suga’g
haligi nangahanaw—
napulihan sa
danguyngoy ug tiyabaw

sa isla sa Camiguin
ug dakbayan sa Iligan
gipangluwa’g gipamudyot
among kasilinganan

dunay ubang mibakod
apan uban nawagtang—
tanan adtong paskoha
wa’y mapaingnan

karong napulo na ka ting-init
ang milabay’g gi-agian,
daghan nang kabaghoan
ang akong namatikdan

kung asa ‘dunay mga
mais nga nagkidangkidang,
huyuhoy sa hangin
ang imong madunggan

kung asa ‘dunay mga
batang nagdula og takyan,
abog ug agiw
ang gadagandagan

kung asa ‘dunay mga
abagang nasandigan,
mangilngig nga kagahapon
ang mahinumdoman

mibiya na silang tanan—
ang akoang pagbalik
wa’ nakasakmit sa mga
naanod sa kapanahonan

mga kinabuhi’g kabtangan
mangawagtang na lang,
magpabilin ug magpadayon
ang Kinaiyahan


Jomerl Gomez is currently a graduate student at De La Salle University in Manila under the Creative Writing program, where he hones his skills as a writer of poetry, fiction, and, perhaps now, literary nonfiction and drama as well.

 

Review: Sum of her parts

Review by | April 25, 2022

Ria Valdez’s Sum of her parts is a collection of lesbian poetry published by the Road Map Heritage Series, established in 1981, in Davao City, Philippines. Printed by Imageworld, Davao City, Philippines, 2021.

Love poems are increasingly becoming obsolete in these days of Holocene extinction. Lovers since Romeo and Juliethave been tagging each other closer to the precipice. Not their fault because it is the only plot there is. The end phrase “And they lived happily ever after…” is of course for children’s story books.  But wait a second.

When love poems are written by a female for another of her own gender, well, that is a form of ironic differentiation.

There is more to differentiation than what the resistance claims. For one, I personally believe the Homo s. Sapiens needs to differentiate while going through the Anthropocene in order to survive the extinction process. What really is there when a person, a female by gender, loves another female, erotically especially?

Sum of her parts by Ria Valdez is lesbian poetry. It is not for male chauvinists. Forget it if you are one. They that made society awry and are beyond character reform will shamelessly uphold the lie that man is superior among women, animals, plants, and ants, even if they have to die in a self-initiated nuclear holocaust or viral pandemic. Male chauvinisms are the real aberrant factor that disrupted the planet’s yin-yang balance; causing sparks of the female yin to jump off and cross over to the male yang sphere to form an embryo to retain a semblance of balance.

Lawmakers if they have the poetic knack should consider Valdez a must-read for in-depth legislation liberative of an embryonic sector. Psychologists, too, should swap some textbooks for her poetry to learn gender novelty beyond post-graduate study, especially if Ms. Valdez commits something so juicy and absolutely wrong to the eyes of the academic community. Innovative human nature, if sexually-charged, usually explodes like an improvised home-made bomb. It is a pity Sigmund Freud and Ria Valdez missed each other by about half-a-century, maybe more.

Don’t get me wrong. While fingers—stroking, kneading, and mashing—entangled limbs, sweating skin,  and maybe French kissing,  play in one’s expectation as you scan Ria’s lines (and curves), it is a soul-longing so suppressed, seething with frustration, exhaustion,  pain, and hope that are the bittersweet spices for her love poetry…

“You let your fingers run over the creases on cloth or
denim the way they glide across my skin
when you kiss me.
But lastly, I envy the clothes you had to fold for I want to
be folded as well.
Love, fold me—
arms and legs, hands and feet, elbows and chin tucked—
such that my body fits around yours when you hold me.
I am not part of your Sunday chores, my love.

                        (To my lover who does her housewife duties on a Sunday)

 Her subjective self, freeing itself of rigid maternal upbringing (Things I Wished My Mother Asked Me) and college formality (Bike Ride, Valid Measurements), exults, as her fingers victoriously march under and over the arched body of her object of adoration.  An exultation that costs her a discomfort and sacrifice as going against the grain eventually peters off, before eminent societal perimeters imposed as hardwired psychological paradigms, obsolete religious dogmas, and outmoded legislation.

It is not so much due to the impossibility of sexual union of similar sexes that frustrates, for how could a woman be lesby if she does not know the creative exploratory techniques involving the senses and motor organs? Over and above that, true love transcends the physical.  For all of the aforementioned Valdez learns the Tao of resignation, of action with non-action, of wu-wei, the end-fortune of once pent-up and, later, spent desire.

Finding herself alone in wisdom’s breeding ground, the bed she had shared with a female athlete felt vastly liberating as a beach (Bed Positions)

“I stretched out on the bed, the space
She used to fill. I laid there like a starfish,
Arms and legs stretched tall…I was shocked
at how big the bed was…
My edges reached out in all directions.
A new page that wouldn’t easily fold.”

 She ends the collection with a well-meant advice for the woman to pose with utter beauty and well-guarded self-dignity in front of prying masculine eyes.

“Let the mounds of your breasts absorb light
From the sky until it shines enough
For stares to bounce off it…
your neck is not a cage, free your voice…
They have painted you bare, yet
you are not naked. You cannot be contained
in someone else’s piece.”

            (When the World offers to paint you naked)

 

Science, at this point of development, will never and cannot claim gay love is the key to the sustainability of the Homo s. Sapiens as species. But who knows, in a greater context, what is being sustained is not merely the human but the universal balance and harmony of the yin-yang, the female and the male, the negative and the positive.

Sum of her parts by Ria Valdez is a fractal manifestation of the fundamental human desire to love… love that generates ever-greater diversity and harmony. As the embryo evolves in the midst of the yang domain, the logos of everything that is shall shift to accommodate change. Such is the way of a generous Providence. As narrator and interpreter, I see the emergence of a new human phylum, one that aligns with love’s calling. But, really, nobody knows yet what form it is taking.

Hutoy (Part 3)

Fiction by | April 12, 2022

Ikaduhang Ganti, Ika-6 Satur P. Apoyon Tigi sa Mubong Sugilanong Binisaya

“Doy,” hinay niya nga tawag sa bata nga miaksyog duol. Misenyas dayon siyag “Ay uki ra dong, ayaw nag amen. Gikan man gud kog merkado unya wa pa ko kapangwaswas,” alibay sa wangkig.

“Kanang… kumusta man imohang papa? Nabalaka lang mi kay dungog kaayo ang hutoy diri sa amo. ‘Sus simbako kon kubid na na! Nabakunahan na to si Toto?”

Budlay nga nitubag si Dodoy, “Wala te oy, kanang gisubawan man si papa kay sige siyag kaulanan dayon kanang init sa trabaho… Ayoooo!” Gitutokan ra ni Riza ang bata ug wa na panumbalinga iyahang ulahing pangutana.

“Oy, ay piskot, Doy! Aha man imohang mask?” ug dali nga gikuhit sa tindera ang iyahang sap-ong. “Unsa may imo dong? Palihog tawon kog ingon sa imohang mamag papa nga mobayad na..”

Naglibog og tubag ang bata. “Oo nang, akoa lang to ingnan si p-m-mama. Magpalista daw siyag tig-duha ka niyusip ug parasitamol te.”

“Hala, sukad Biyernes pa lagi mo sigeg palit ani. Naunsa diay imohang papa?,” tagning nga pagkasulti ni ‘nang Susie nga nagpabagting sa tirang nga dalunggan ni Riza.

“Aguy, gihilantan imohang amahan? Sulti og tinuod dong kay magpatawag kog tanod!”

“W-wa-wala te oy, wala lagi. Gisubawan ra man si papa,” ug kahilakon siya nga misutoy pauli sa ilaha.

PASPAS nga miabot ang kagabhion ug wala gihapon nahanaw ang hubak ni Toto. Hinay na nga gahaguros ang padre de pamilya nga nangugat na og taman sa pagginhawa. Sa kiliran, pahilom nga gabakho si Gemma nga gakumot-hilot sa lumoy nga kamot sa iyahang bana, ug wala nay hanaw sa angay nga buhaton. Dungog ni Dodoy sa sala ang gaum-om nga hilak sa sulod. Nakaamgo siya nga mohupay sa iyahang mama, apan wala siya kabalo. Ug dili siya kabalo.

Nagyaka ang bata tapad sa gihapnig nga mga modyul- naghangad, naglaraw sa mahuyang nga siga sa kandila. Mihayaw ang itom nga anago sa balaang imahe ni Hesus nga gitamtakan, sa gamatoy nga pigurin ni Santo Niño, ang patron sa siyudad, ug sa maluluy-ong dagway ni Birhen Maria.

Ug sa diyotay nga kahilom nidugok ang kasaba.

Sa pagpamaypay sa mga namaligyag barbikyu, nibanha ang eskina. Mipatigbabaw ang alingasa ug katawa sa mga batang gadula, inubanan sa mga inapurado nga serbato ug gaalburoto nga tambutso sa mga sakyanan sa haywi. Sa kanayon nga kalipay, mihinunob nalang sa kasaba ang tiyabaw ni Gemma samtang gigakos ang nitahan nga lawas sa iyahang bana.


Si Niño Jan Pol natawo ug nagdako sa Dakbayan sa Pagadian. Nahimong Fellow for Creative Nonfiction sa ika-27 nga Iligan National Writers Workshop. Nagtukod sa pinakauna nga Pagadian Writers Workshop niaging tuig 2020. Kasamtangang estudyante sa University of Toronto. Mabasa ang iyang ubang sinulatan sa Reading the Regions 2: Philippine Folk and Oral Traditions (usa ka antolohiya sa NCCA) ug sa Dagmay.online.

 

Ayaw Balibari ang Kagawasan

Poetry by | April 12, 2022

Ayaw kalingawi’g dukol
Ang tangkugo sa umang
Nga mitadlas sa puting
Balas sa baybayon.
Basig ma tay-og
Ang gamayng utok niini
Ug di na makahigayon
Pag-alsa’g balik
Sa iyang inilog nga pinuy-anan.

Ayaw tultuli ang hulmigas
Sa iyang paingnan.
Pasagdi kining
Ipakog ang kaugalingong
Agtang ngadto sa
Nasugatang higala.

Ayaw ipugos og sukod
Ang guot nga sapatos.
Di kinahanglang
Linlangon mo
Ang mga mata nga gatan-aw
Sa mga lagapak
Sa imong lapa-lapa
Diin milakra ang uwat
Sa nakagis nga panit
Diha sa imong tikod.

Ayaw prisuha ang kaugalingon.
Ligsi ang garbo.
Gawas sa salag.
Lupad
Ug tagamtami
Ang kalami sa kagawasan.


Si Shaira S. Camsa usa ka yanong magtutudlo sa Davao De Oro State College. Usa ka inahang gikalingawan pag suwat ang mga kahibulungan pulong nga nag duwa-duwa sa iyang alimpatakan.

 

Ayaw Kabalaka

Poetry by | April 12, 2022

Kon hagbay ra nakong
nahikap ang kagabhion
niadtong gisudlayan
sa akong mga tudlo
ang imong buhok. . . 

Kon dugay ra nakong
gisalig sa mga bituong
nanurok sa imong nawong
ang akong kokarinyo. . . 

Kon dili sama sa bag-ong
hiniwa nga matambaka
ang kapula sa imong ngabil. . . 

Kon ang gintang
sa imong nangahingong
ngipon, mao pod ang
gilay-on sa imong dughan
ug sa akong gusok. . .


 Ivan currently lives in Davao City with his cat named ‘Taba’

 

May pugad ang dalag

Poetry by | March 28, 2022

Sa isang tumpok ng kangkungan
Lumulutang sa gitna ng lawa
Wari islang nakapatong
Sa nakahigang salamin.

Sa sulok ng kangkungan
May pabilog na pugad
Wari isang lumang balon
Na may nakalutang na maliliit na itlog na dilaw.

Sa ilalim ng kangkungan at mga alon
Paikot-ikot siyang lumalangoy
Minsan sa anino sumisilong
Nag-aabang ng maliliit na gurami
Na maaari niyang sakmain.


Norsalim S. Haron is from Pikit, Cotabato Province, and teaches at Rajah Muda National High School in the same town. He is a graduate of Bachelor in Secondary Education (major in Filipino) at the University of Southern Mindanao in Kabacan, Cotabato. His work has appeared in Ani Journal, Lagda Journal, Carayan Journal, Cotabato Literary Journal and Hentulon Nawa.

Luha sa Yutang Saad

Poetry by | March 28, 2022

way hunong ang dagutob sa dughan
human mipaka ang sunod-sunod nga buto
sa tag-as nga binenditahang kalibre sa armas
gaan ug bug-at nga pul-an,
daw puso sa saging ang balinis
nga mipulbos sa yutang gidak-an.
lumadnon ang kinaiyahan, tabunok ang yutang
gitamnan sa mga saad, sa mga damgo,
sa di maihap nga handomanan sa kagahapon
kuyog sa mga abog, kuyog sa mga lanog,
sa mga dugong miagas gikan sa buak nga samin
daghang tulo sa luha ang mituhop sa aping
daghang tulo sa luha ang gianod sa hangin.

ingon nga gipakanaog sa Kahitas-an
ang hari sa mga alimpulos
nga maoy mikuso-kuso ug miligwat
sa dagkong tore nga diha gipabarog
sa balas sa baybayon.
nagun-ob, giayag ang mga kasingkasing,
mibalik sa abo ang gugma–
ang hari nagpabiling hari, ang rayna nagpabiling rayna,
apan ang kastilyo gisumpa sa pagkadugta,
uban sa mga uwak, sa mga wati,
sa mga kandilang nauposan sa pabilo–
kuyog sa singot nga nangapusgay sa atong buko-buko
daghang tulo sa luha ang mituhop sa aping
daghang tulo sa luha ang gianod sa hangin.


Jovanie loves writing poetry. He was a fellow for Balak in the 59th Silliman University National Writers Workshop (SUNWW) 2021.