Panitikang Filipino: Hindi Mawawala’t Mawawasak Kailanman

Nonfiction by | August 22, 2010

Ang kahalagahan ng panitikan ay animo’y walang katapusang daloy ng tubig sa batisan sa bawat panig ng mundo lalo na dito sa ating bansa. Ito ay mamamatay lamang kung ang mga nakalimbag na titik ay mawawala sa daigdig at kung ang mga manunulat ay wala nang kakayahang magpahayag ng kanyang damdamin at isipan.

Maaaring mawala ang mga imbensyon, ang mga kaunlarang materyales dito sa ibabaw ng mundo gayundin ang diwa ng nasyonalismo, ngunit hindi mawawala’t mawawasak ang tunay na diwa at kaluwalhatian ng panitikan.

Sa unang mga pahina ng kasaysayan ng daigdig ay hindi kailanman nakilala ang Latin na siyang wika ng Italya. Ngunit nang isulat ni Dante Alighieri ang Divina Commedia ay nakilala ang Latin sa daigdig at nagbigay karangalan sa Italya. Latin ang unang wika ng Inglaterra, ngunit napalitan ito sa Ingles nang isulat ang Canterbury Tales ni Goeffrey Chaucer at nabasa ito ng daigdig. Ang bansang Gresya ay naging tanyag dahil sa mga kilalang pilosopo, artista, at sa kanyang lliad at Odyssey ni Homer, The Republic ni Plato, ang tanyag na pabula ni Aesopo, at marami pang iba na sadyang nagbigay-buhay sa larangan ng sining.

Sa ating bansa, si Gat. Jose P. Rizal ay sumulat din at gumamit ng sandata hindi tabak kundi isang panulat upang gisingin ang mga Pilipino sa pagkaalipin sa ilalim ng mga Kastila. Nagising ang mga Pilipino sa kanyang mga nobela tulad ng Noli Me Tangere at El Filibusterismo) na naging buhay at nanatiling lakas ng sambayanang Pilipino.

Bago pa man dumating ang mga kastila, ang panitikang Pilipino ay buhay na at ito’y nasa iba’t ibang anyo tulad ng  alamat, kwentong bayan, sanaysay, salawikain, sawikain, bugtong, awit, palaisipan, kasabihan at mga tula. Nang tayo’y napasailalim sa mga Kastila, nagkaroon nang pagbabago at nag-iba ng anyo; ang mga paksa ay naging makarelihiyon, kaya naging fanatiko o (fanatic) ang mga tao. Ang dating makarelihiyong panitikan ay naging makabayan at mapaghimagsik dahil nagising na tayo sa makabayang damdamin nating mga Pilipino na siyang nagbukas sa isipan hanggang naunawaan na nila ang kalagayan ng ating bayan sa ilalim ng mga dayuhan.
        
Ito ay naging tulay sa puso ng ating mga manunulat, at maging buhay ay ibinuwis hanggang napukaw at naging hagdan ang panitikan tungo sa tagumpay at mga natamong adhikain. Kaya ang Pilipinong Panitikan ay di mawawasak at mamamatay kailanman.

—-
Si Jeepy P. Compio ay kasalukuyang mag-aaral sa Unibersidad ng Mindanaw sa korsong Batselyer sa Pag-aaral ng Pangsekundarya sa wikang Filipino.

Sawa Na

Poetry by | August 22, 2010

Sawang-sawa na ko sa t’wing ako ay tinatangay,
Ng kamalasan at para na ba akong bibigay,
Minsan nga’y iniisip ko sa kabaong na mahimlay,
At hintayin na lang ang oras na akoy mamatay.

—-
Jhunrojim Caumbo Zandueta is a sophomore Computer Engineering student at ADDU.

Paulit-ulit

Poetry by | August 22, 2010

Ilang ulit ng nadapa,
Ilang ulit ng tumayo,
Ilang ulit ng nasaktan,
Ilang ulit ng nabigo,
Ilang ulit ng umiyak,
Ilang ulit ng nawalan,
Ilang ulit pa bang ulit,
Ang aking dapat lampasan?

—-
Jhunrojim Caumbo Zandueta is a sophomore Computer Engineering student at ADDU.

Rampa

Poetry by | August 22, 2010

Mihiwi ang tul-id
sa pag-agi mo:

Buhok pay imo
nga dunay kompas –
giwakli-wakli sa huyop
sa hangin nangambras.

Mata mong gangisi
daw gisungog sila –
mipitok-pitok luyo sa
siga ning hapona.

Liog mo pang
hastang lunoya –
gaduyan-duyan uban’s
mitalidhay mong higala.

Hawak mo pa lagi
nga gahinay-hinay –
nahadlok mapiko,
sa batsi galikay-likay.

Tiil, duna kay tulo,
gapulihanay ug duso –
pirting amping, kimbot;
maski ang isa wa’y koko.

Mihiwi ang tul-id
sa pag-agi mo;
Ug ako mipadaplin
uban sa biay-biay’ng
wa gyud nimo gipansin.

—-
Rory Bualan enjoys reading Steve Berry.

A Private Family Affair

Fiction by | August 15, 2010

Ate Stella and her husband Marco eloped two days after their wedding had been annulled, causing all the feeling of anguish to both mother and father.

It was the least expected event to happen in our family. Mother and Father had thought my eldest sister would start getting a better life after a long hurdle of going to the court, giving testimonies, and presenting pieces of evidence in front of Judge Gomez to convince him that Ate Estella’s marriage with Marco was null and void, and that, on her part, she had suffered physical abuse and emotional stress after her husband had become a drug addict and a total wreck.

Continue reading A Private Family Affair

Buslot

Poetry by | August 15, 2010

Dili man gyud tawon sayon
Ang paglimot sa kagahapon.
Niadtong kita pa nag-uban
Gikalimtan ko ang tanan.

Apan walay butang nga molungtad
Kay kalit nausab ang imong pagtagad.
Wala ko damha nga ikaw maluibon
Sa imong mga bakak ako nagpaulipon.

Wala koy kasayoran karun
Kung asa pa ko puniton.
Dili lang ang bulsa nako ang nabuslot
Pati kining dugahn puno sa kapongot.

—-
Henry Daquipel is currently taking up his MA in English Language and Literature Studies at Xavier University Ateneo de Cagayan.

Mommy, Ipinatawag Ka!

Play by , | August 8, 2010

Tauhan:
Guro, lalake, 23, payat, Religion teacher.
Mommy, 39, manikurista na liberated at matalino.

Lugar:
Ang guro ay naghihintay sa Prefect of Discipline’s office. Siya ay nakaupo sa harap ng kanyang mesa. May crucifix sa nakasabit sa dingding at bookshelf sa kaliwa ng mesa.

Mother: (sisilip sa opisina) Ay! Ang cute! (lalapit sa guro at sisikaping maging pormal) Teacher, ano ba ang problema ng anak ko? Diyos ko! Nagmamadali pa naman akong pumunta dito, yung mga customers ko, iniwan ko pang basa ang mga kuko.

Teacher: Good afternoon, Mrs. de los Santos.

Mother: Ms. na lang po. Teacher,ano nang nangyari sa anak ko? mababa ba ang grades niya? Natutulog ba siya sa klase? Binubully ba siya o siya ang binu-bully? Binugbog mo ba siya o ikaw ang binugbog niya?

Teacher: Ma’am, relax lang po. Ahm…sit down, please. Can I offer you something? Coffee? Orange juice…

Mother: (Uupo) Masyadong pambata ang juice. Beer. Pwede ba ang beer dito? Ay! Oo. CATHOLIC SCHOOL. Sige, iced tea na lang (kukuha ang guro ng baso) Teacher! With ice.

Continue reading Mommy, Ipinatawag Ka!

After Six

Nonfiction by | August 8, 2010

I went home today taking the long route. Traffic was bad and the trip had a lot of stops and turns along the way. I looked at people’s weary faces in the jeepney as they stared blankly at the traffic jam or in space.

I watched them and thought what could they be thinking at this hour of day. Perhaps they thought of the day’s events, summarizing it. Some of them,who were clad in corporate attire could possibly be thinking of end day’s rest at home, or the sumptuous meal waiting for them, or the company of family. Others seemed to be drowned in their thoughts not caring about what was happening at the moment.

Indeed, riding in a jeepney or bus would provoke reflection of what has been, what is, or what is to come. The idle time spent in travel gives us the chance to ponder the many aspects of our lives.

Continue reading After Six